Пәтуәлар

Исламдағы құл иеленушілік туралы түсінік.



Қазіргі таңда терең білімнен жұрдай болған және фиқһ жайында ештеңе білмейтін, кейбір аталмыш «шейхсымақтардың» Исламның кейбір ережелерін өзгерткендіктен (соның ішінде Алланың өзі рұқсат еткен құл иеленушілік), осы тақырыпқа орай бұл ережелердің терең мағынасын аша білген, ханафи мәзхабының ғұламасы Шейх Ашик әл-Барнидің, Алла оны рақым етсін, керемет сөздерін келтіргім келеді. Өзінің «әт-Тасхилю-д-дарури» атты кітабының 350-бетінде ол былай деп жазады:



Сұрақ: «(Исламға сәйкес) басы бос болған ер адам қалай құл болады, ал басы бос болған әйел күң болады?»


Жауап: «(Исламға сәйкес) жихад Қиямет күніне дейін күшін жоймайды (ред. Қосымша Тахауия ақидасының 80-бабын қараңыз!). Иман келтірген мұсылмандар, иман келтірмегендерге қарсы джихад жүргізген уақытта және оларды тұтқындыққа алғанда, мұсылмандардың әміршісіне бұл тұтқындарды құлдыққа жіберуге рұқсат етілген, яғни басы бос болған ерлер мен әйелдерден құлдар мен күңдер жасау. Сондай-ақ, егер әмірші тұтқындарға қатысты сондай үкім шығарса, және оларды соғыстан алған олжаға лайық болған мұсылман арасында таратса, олар сол мұсылмандардың мүлкіне айналады».

Сұрақ: «Бәріне мәлім болғандай, Исламның жаулары басы бос болған адамдардың құлға айналдыру жарамсыз деп айтады, бұнда адамның бас бостандығы мен құқығына қол сұғу бар деп. Оларға қалай жауап беруге болады?»

Жауап: «Олардың бұндай қарсы шығулары бірнеше қателіктер мен әділетсіздіктерді қамтиды. Егер де джихад кезінде мұсылмандар тұтқынға алған иман келтірмегендер босатылатын болса және «даруль-харбқа / дін дұшпандарының мекені» қайтарылатын болса, онда олар Исламға қатысты қатыгездік танытатын болады және сонымен қатар мұсылмандардан алыс болғандықтан, оларға Құранда айтылғандай насихат жасалынудан алыс болады. Егер де имам оларды түрмеге қамаса, онда бұл материалдық шығынға әкелетін болады, себебі оларды асырау үшін мемлекеттік қазынадан ақша бөлінетін болады. Сол себепті бұндай жағдайда ең тиімді іс әрекет ретінде тұтқынға түскендерді құл ретінде соғыстан олжа алуға құқығы бар мұсылмандар арасында бөліп тарату болып табылады. Тұтқындар өз қожайындарына құл болады, яғни әрбір басы бос болмаған адам өзінің қожайынына жұмыс істейді, соған қарамастан оның үйінде оның отбасысы секілді тамақ және суды тегін ішеді және қожайынына ауыртпалық түсірмейді, осыдан шығатыны, бұл нәрседе біреуіне (қожайынға) қандай пайда болса да, екіншісіне (құлға) де жақын өмірде де сондай пайда бар. Дінге қатысты пайдаға келетін болсақ (адамның болашақ өмірдегі ризығы), мұсылмандар үйінің бірінде тұратын құл, өз көзімен мұсылмандардың қалай намаз оқитынын, зікірлерінде Алланы қалай еске алатындарын, оразаны қалай тұтатындарын көріп, Құранның оқылуын естіп, сонымен қатар иман келтіргендердің көркем мінездерін көруге мүмкіндіктері болады. Осының барлығы оған жақсы әсерін тигізуі мүмкін, соңында ол Исламды қабылдап және бұл оны мәңгі азаптан сақтауы мүмкін. Және бұл нәрседе еш шүбәсіз ол үшін хайыр бар.

Тарих беттері мұсылмандарды көркем мінез бен шариғат ілімдерін үйренуде озып кеткен Исламды қабылдаған құлдар мен күңдерге толы емес пе. Сонымен қатар бәріне мәлім болғандай, тұтқынға түскендерді құлдарға айналдыру жалғыз шешім емес, өйткені момындардың әміршісі фиқһтың «әс-Сияр» атты бөлімінде айтылғандай, оларды құлға айналдыру мен басқа амал жасау арасындағы таңдауы бар. Сонымен қатар белігілі болғандай, мұңсыз шариат құлды босатуды қолдайды, соның ішінде әр-түрлі кәффарат/жаза ретінде құлдарды босату және басы бос болмаған адамды әр-түрлі тәсілмен одан айыру секілді («әт-тадбир» немесе «әл-мукатабат» сияқты).

 Сонымен, жоғарыда айтылғандардан аса даналық пен ғибрат алуға болады: 

 1. Түсінігі, көз ашықтығы, фиқһ болмаған, Исламдағы дұрыс болған, дана және заңды заттарды жоққа шығаратын «шейхсымақтардың» үстірттілігі. Бұның барлығы Исламдағы заңдылықтарды надандардың конвенциялары мен революцияларына тіркелген «адамдық, тым адамдық» бағалылықтарға сәйкестендіру болып табылады.

 2. Мұсылмандарға қарағанда басы бос болмаған адамның құқығы аз болғанына қарамастан, шариғат бойынша оны «қара денеде» ұстау тыйым салынған, керісінше, оған жақсы күтім жасап, сонымен қатар оны барлық заттармен қамтамасыз ету, тамақпен, сумен және киіммен, қожайынның міндеті болып табылады.

 3. Исламдағы құлдық институты өзіне құл үшін де, қожайыны үшін де материалдық пайданы қамтиды, оған жақсы күтімді қамтитынын тағы да ескере кетейік.

 4. Мұсылманның құлы бола тұра, адам Исламның хақтығына иман келтіруінің мүмкіндігі көбірек және Алланың мейірімімен солай келесі өмірде өзін сақтап қала алады. Сол себепті, бұндай жағдайда бүкіл өміріңді шын мәнінде қарайтын болсақ, тіпті бостандық емес, бірақ капиталист-жұмыс берушіге шаршататын жұмыс істеп немесе өз ақылыңды түрлі «кір болған» адасушылық пен күпірліктің идеясына бағынышты еткен, аталмыш бостандықпен қолданып өз еркіңмен болған ақымақтықпен өмір сүргенше, сені тамақпен және қамтамасыз ететін мұсылманның құлы болған жақсы, және ол сені мәңгілік азаптаудан сақтап қалуы мүмкін. 

Автор: Махди Шамсуддин Ханафи (хафизахулла)
Аударған: darulahnaf.com