Пәтуәлар

Имансыздармен қарым-қатынас жайында



Алла Тағала Құранда былай деп айтады:

 وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّىٰ يَرُدُّوكُمْ عَن دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا 

 «... Егер олардың шамалары келсе, сендерді діңдеріңнен қайтарғанға дейін өздеріңмен соғысуды үзбейді. ...» [Бақара 2/217 аят.]

Қади әл-Байдауи (600-685 һ.ж./1203-1286 м.ж.), Алла оны рақым етсін, аятқа қатысты былай деді:
 إخبار عن دوام عداوة الكفار لهم وإنهم لا ينفكون عنها حتى يردوهم عن دينهم 

 «Бұл аят имансыздар (кәпірлер) мұсылмандарға қатысты мәңгі дұшпан болатынын хабарлайды және олар мұсылмандарды діндерінен (Исламнан) қайтармайынша ешқашан жәйіна қалдырмайды».
[Дереккөз: Қади әл-Байдауи, «Ануар уә Танзил уә Исрар әт-Т`ауил».] 

Сондықтан біздер дұрыс ақиданы нық ұстанып және мынаны сезіну керекпіз, олар «куффарлар» бізді діннен және дұрыс ақидамыздан қайтарғылары келетінін ұмытпау керекпіз. Әрі қарай тағыда Алла Тағала сол аяттың жалғасында былай деп айтады:

 وَمَن يَرْتَدِدْ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَـٰئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَـٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ 

«Сендерден кім діннен қайтып, ол кәпір күйінде өлсе, олардың амалдары дүние, ақыретте де жойылып және олар тозақтық болып, олар онда мәңгі қалады». [Бақара 2/217 аят.]

Бұл қатал ескерту – имансыздардың айласына беріліп және Исламнан қайтқандарға әрі сол қалпында өлгендерге айтылған. Алла Тағала баршамызды бұдан сақтасын.
 Алла Тағала: «олар тозақтық болып, олар онда мәңгі қалады», деген сөздерге қатысты, Қади әл-Байдауи былай деп айтады: كسائر الكفرة «Яғни, басқа кәпірлер сияқты болады».

 Сондықтан мұсылмандарға имансыздардың қулық және айла мақсаттарынан қорғану үшін, «сақтану механизм» принципі бұл – «әл-уәля уәл-бараа» (достық және алшақтық) және «имансыздарға ұқсаудан сақтану» болып табылады.


Әбу Әли әл-Әшғари әл-Ханафи 

Имам ар-Раббани есімімен танымал болған Ахмад ас-Сирхинди әл-Ханафи (971-1034 һ.ж./1564-1624 м.ж.), Алла оны рақым етсін, былай деп айтты:

 «Ислам дінінің ұлылығы, бұл – имансыздарды және сондағы адамдарды кемсіту (яғни, олардың осы дүниеде қор болып жүргендерін көрсету). Және кімде-кім имансыз адамдарды ұлықтаса (немесе мақтаса), онда ол Ислам адамдарын кемсіткен болып саналады. Сондай-ақ, имансыздарға сый-құрмет көрсету, бұл тек қана оларды ұлықтау және оларға алдыңғы қатардан бірінші орын беру емес, бірақ бұл ақиқат, яғни біздің қоғамға оларды кіргізіп, солармен танысу және солардың тілінде сөйлесу. Өйткені бұлардың барлығы сый-құрметке кіреді. Және соларға деген ең лайықты дұрыс қарым-қатынас, олардан иттен аулақ болғандай алыс болу. Ал егер олармен дүние істерінде мақсат байланыс пайда болса, және одан айналып шығып кету қиынға түссе, онда олармен мүмкіндік болса араласып кету керек өз жүрегіңде оларға толықтай қайтымдылықты сақтау арқылы. Бірақ Исламның кемелдігі - олармен араласпау жəне қосылмай, бұл мақсаттарды тəрк ету».
[Дереккөз: Имам Раббани, «Мактубат», 1 том, 163 бет.] 

Имам Әбу Абдуллах әл-Қуртуби (600-671 һ.ж./1204-1274 м.ж.), Алла оны рақым етсін, [Имран 3/118 аят] аятқа қатысты, былай деп айтты:

 { لاَ يَأْلُونَكُمْ خَبَالاً } يقول فساداً. يعني لا يتركون الجهد في فسادكم، يعني أنهم وإن لم يقاتلوكم في الظاهر فإنهم لا يتركون الجهد في المكر والخديعة 

 «Яғни, олар (кәпірлер) сендерге қастандық жасаудан тартынбайды, бұл жердегі ескеру – олар тіпті сіздермен ашық соғыспасада, сендерге (мұсылмандарға) қастық пен қулық жасаудан қайтпайды».
[Дереккөз: Әбу Абдуллах әл-Қуртуби, «Әл-Жами`у Ахкамил Қур`ан», 3:118.] 

Имам Фахруддин ар-Рази (544-606 һ.ж./1150-1210 м.ж.), Алла оны рақым етсін, [Имран 3/118 аят] аятқа қатысты, былай деп айтты:

 واعلم أن كون المؤمن موالياً للكافر يحتمل ثلاثة أوجه أحدها : أن يكون راضياً بكفره ويتولاه لأجله ، وهذا ممنوع منه لأن كل من فعل ذلك كان مصوباً له في ذلك الدين ، وتصويب الكفر كفر والرضا بالكفر كفر ، فيستحيل أن يبقى مؤمناً مع كونه بهذه الصفة . فإن قيل : أليس أنه تعالى قال : { وَمَن يَفْعَلْ ذلك فَلَيْسَ مِنَ الله فِي شَىْء } وهذا لا يوجب الكفر فلا يكون داخلاً تحت هذه الآية ، لأنه تعالى قال : { يا أيها الذين آمنوا } فلا بد وأن يكون خطاباً في شيء يبقى المؤمن معه مؤمناً وثانيها : المعاشرة الجميلة في الدنيا بحسب الظاهر ، وذلك غير ممنوع منه . والقسم الثالث : وهو كالمتوسط بين القسمين الأولين هو أن موالاة الكفار بمعنى الركون إليهم والمعونة ، والمظاهرة ، والنصرة إما بسبب القرابة ، أو بسبب المحبة مع اعتقاد أن دينه باطل فهذا لا يوجب الكفر إلا أنه منهي عنه ، لأن الموالاة بهذا المعنى قد تجره إلى استحسان طريقته والرضا بدينه ، وذلك يخرجه عن الإسلام 

 «Хабардар бол, мұсылманға үш жағдайда ғана рұқсат етіледі имансызды (кәпірді) өзіне уәли етіп алуға (яғни онымен дос болу және оған қолдау көрсету):
 1. «Әлдебір мұсылман имансыздың күпірлігіне разы және оны өзіне (күпірлігі үшін) уәли (дос) етіп алған болса, бұлай рұқсат етілмейді (харам). Өйткені солай жасаған әрбір адам, бұл дінде (яғни Исламда) кәпірді ақтаушы болып табылады (яғни, оның күпірлігін ақтаған болады). Ал күпірлікті ақтау, күпірлік болады және күпірлікті мақұлдау да күпірлік болып саналады. Бұндай сипатпен мумин болып қалу мүмкін емес. (Бұл принциптың арабша аталуы: «ар рида бил куфр куфрун».) Егерде Алла Тағала: “Әлдекім осыны істесе, Аллаға еш нәрседе байланысы жоқ” – деп айтпадыма десе. (Ал бұл өз алдына кәпірдің сипаты) Біздің жауабымыз: Бұл жерде күпірлік болмайды және ол аяттың үкіміне кірмейді. Өйткені Алла Тағала аят басында былай деп айтпадыма: «Уа, иман келтіргендер!» және бұл үндеу оның қандай нәрсе болсада мумин болып қала беретіндігін білдіреді.
 2. Кәпірлермен дүниелік өмірде сыртқы көріністе жақсы қарым қатынаста болу. Бұл харам емес.
 3. Бұл тармақ бірінші мен екіншінің арасынан. Және бұл тармақта: Кәпірді өзіне мынадай мақсаттарда – уәли (дос) қылса, құрмет көрсетсе, көмектессе, оларды туыстық қарым қатынас себебінен немесе оларға деген сүйіспеншілік салдарынан қолдаса, алайда бірақ олардың діні жалған (немесе қайтарылған батыль) деген сенімде болу керек. Бұл тармақ күпірлікке жатпайды, әйтсе де рұқсат етілмейді. Өйткені бұл муавалят мақсаты кейде солардың дініне деген сүйспеншілікке әкеледі және солардың дініне ризашылық тудырады. Ал бұл өз алдына діннен (Исламнан) шығарады».
[Дереккөз: Фахруддин ар-Рази, «Ат-Тафсирул Кябир», 8/11-12.] 

Маңызды принцип "әл-уәлә уәл-бәра"

Исламды ұстанатындармен дос болу әрі оларға деген махаббат, және күпірлікті насихаттайтындардан аулақ алшақ болу, Исламның негізгі принциптерінің бірі. 

 Хафиз Ибн Касир (701-774 һ.ж.), Алла оны рақым етсін, өзінің тәпсірінде былай деп жазған

 (2/25): لَا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ إِلاَّ أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقاةً وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ (28) نَهَى تَبَارَكَ وَتَعَالَى عِبَادَهُ الْمُؤْمِنِينَ أَنْ يُوَالُوا الْكَافِرِينَ، وَأَنْ يَتَّخِذُوهُمْ أَوْلِيَاءَ يُسِرُّونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ، ثُمَّ تَوَعَّدَ عَلَى ذَلِكَ، فَقَالَ تعالى: وَمَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ أي ومن يرتكب نهي الله في هذا، فقد بريء مِنَ اللَّهِ، كَمَا قَالَ تَعَالَى: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِياءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ- إِلَى أَنْ قَالَ-: وَمَنْ يَفْعَلْهُ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَواءَ السَّبِيلِ [الْمُمْتَحِنَةِ: 1] ، وَقَالَ تَعَالَى: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ، أَتُرِيدُونَ أَنْ تَجْعَلُوا لِلَّهِ عَلَيْكُمْ سُلْطاناً مُبِيناً [النِّسَاءِ: 144] ، وَقَالَ تَعَالَى: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصارى أَوْلِياءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ، وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ [المائدة: 51] ، وقال تعالى بعد ذكر موالاة المؤمنين مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالْأَعْرَابِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَفَسادٌ كَبِيرٌ [الأنفال: 73] . 

 «Алла Тағала: Мүміндер, мүміндерден өзге кәпірлерді дос тұтпасын. Әлдекім осыны істесе, Аллаға еш нәрседе байланысы жоқ. Бірақ олардан сақтану үшін болса басқа. Алла сендерді өзі қорқытады. Және барар орын Алла жақ». [Әли Имран 3/28 аят]

 Алла Тағала иман келтіргендерге өздеріне мүминдерден басқа кәпірлерді дос тұтпауға және қамқоршы (не қорғаушы) қылуға рұқсат етпейді. Алла Тағала айтты: Әй мүміндер! Менің дұшпандарымды да өз дұшпандарыңды да дос тұтпаңдар. Олар, сендерге келген шындыққа қарсы келсе де оларға сүйіспеншілік көрсетесіңдер. Олар, Пайғамбарды да, сендерді де. Раббыларың Аллаға иман келтірдіңдер деп жұрттан шығарды. Сендер Менің жолымда ризалығымды іздеп, соғысқа шыққанда, оларға жасырын достық істейсіңдер. Мен көрнеу, көмес істегендеріңді де жақсы білемін. Сендерден кім бұны істесе, расында ол тура жолдан адасты. [Мумтәхина 60/1 аят]

 Алла Тағала сонымен қатар былай деді: Әй мүміндер! Мүміндерден өзге кәпірлерді дос тұтпаңдар. Өз зияндарың үшін ашық дәлел қылуды қалайсыңдар ма? [Ниса 4/144 аят]
 Әй мүміндер! Яһудилер мен Христиандарды дос тұтпаңдар! Олар бір-біреулерінің достары. Сендерден кім оларды дос тұтса, сонда күдіксіз ол олардан. Расында Алла залым елді тура жолға салмайды. [Мәида 5/51 аят]

 Алла Тағала иман келтірген муһажирлер, ансарлар және бәдауилер арасындағы достық туралы айтқаннан кейін былай деді: «Кәпірлер өзара дос және көмекші болып табылады. Егер сендер солай істейтін болсаңдар (егер иман келтіргендер бір-бірлеріне дос және көмекші болмаса), онда жер бетінде бүлік/фитна мен үлкен бүліншілік орнайды». [Әнфал 8/73 аят] 

Алайда кейде мынадай жағдайда болады, иман келтіргендер, кәпірлерге достық қатынасты сыртқы кейіпте көрсетеді, бірақ іштей шын жүректен емес.

Хафиз Ибн Касир (701-774 һ.ж.), Алла оны рақым етсін, «олардан шынайы қорыққан жағдайдан басқа» - деген сөзге, өз тәпсірінде былай деп пікір жазады (2/25):

 وقوله تعالى: إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقاةً أَيْ إِلَّا مَنْ خَافَ فِي بَعْضِ الْبُلْدَانِ أَوِ الْأَوْقَاتِ مِنْ شَرِّهِمْ، فَلَهُ أَنْ يَتَّقِيَهُمْ بِظَاهِرِهِ لَا بباطنه ونيته، كما قال الْبُخَارِيُّ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ: أَنَّهُ قَالَ: «إِنَّا لَنَكْشِرُ فِي وُجُوهِ أَقْوَامٍ وَقُلُوبُنَا تَلْعَنُهُمْ» . وَقَالَ الثوري: قال ابن عباس: لَيْسَ التَّقِيَّةُ بِالْعَمَلِ إِنَّمَا التَّقِيَّةُ بِاللِّسَانِ، وَكَذَا رَوَاهُ الْعَوْفِيُّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: إِنَّمَا التَّقِيَّةُ بِاللِّسَانِ، وَكَذَا قَالَ أَبُو الْعَالِيَةِ وَأَبُو الشَّعْثَاءِ وَالضَّحَّاكُ وَالرَّبِيعُ بْنُ أَنَسٍ. وَيُؤَيِّدُ مَا قَالُوهُ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى: مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمانِهِ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ [النَّحْلِ: 106] . وَقَالَ الْبُخَارِيُّ: قَالَ الْحَسَنُ: التَّقِيَّةُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ 

 «Алланың сөздері: «Олардан шынайы қорыққан жағдайдан басқа» - яғни, егер біреу шын мәнінде олардан кейбір мемлекеттерде және кейбір жағдайларда қорқатын болса, онда иман келтірген адам өзінің достығын сырттай көрсете алады, алайда іштей шын жүректен болмау керек.

Мысалы, әл-Бұхари, Әбу әд-Дардадан, оған Алла разы болсын, былай деп жеткізеді: «Біз кейбір адамдарды беттеріне қарап рахмет десек де, алайда біздердің жүректеріміз олрды лағынеттейді».
Әс-Саури айтты: «әт-тукйя/сыртқы достық қатынас» тек сөзбеше көрсетіледі, бірақ амалда емес. Әл-Бұхари әл-Хасаннан жеткізеді: «әт-тукйя/сыртқы достық қатынас» Қиямет күнге дейін рұқсат етілген».

Имам Жалалуддин әс-Суюти (849-911 һ.ж.), Алла оны рақым етсін, «Жәлалайн» кітабында, Алла Тағаланың «олардан шынайы қорыққан жағдайдан басқа» деген сөздеріне, былай деп пікір жазған:

 مَصْدَر تَقَيْته أَيْ تَخَافُوا مَخَافَة فَلَكُمْ مُوَالَاتهمْ بِاللِّسَانِ دُون الْقَلْب وَهَذَا قَبْل عِزَّة الْإِسْلَام وَيَجْرِي فِيمَنْ هُوَ فِي بَلَد لَيْسَ قَوِيًّا فِيهَا 

«Олардан қорықсаңдар, онда сендерге оларға қатысты сырттай достық қатынас көрсетуге болады, бірақ іштей шын жүректен емес. Бұл тек Исламның күші мен құдыреті пайда болғанға дейін, және бұл мұсылмандардың күші аз қалаларда рұқсат етілген». Ондай жағдайда мұсылмандарды кәпірлерге «уалә» жасайды деп тез айыптауға болмайды, себебі бұл әрбір жағдайда шын жүректен болмайды, бірақ Ибн Касир және әс-Суютидің, Алла Тағала оларды рақым етсін, жоғарыда айтқан сөздеріндегі себептермен болады.


Дереккөз: al-fatava.com/darulfikr.ru
Дайындаған: darulahnaf.com

Комментариев нет