Пәтуәлар

Ханафи фақиһтардың хронологиясы



Діни кітаптарды оқыған кезде қай ғалым қандай уақытта өмір сүргені жайындағы білім көмекке келеді. Әр түрлі уақытта өмір сүрген бірдей есімдермен ғалымдар да аз емес. Кітаптар жайында да осыны айтуға болады. Мысалы, Ибн Абидинді оқыған кезде және оның мәтіндерінде "Любаб" кітабына сілтеме кездестіргенде біз кейін оның шәкірті Абдулғани Ғунеймимен жазылған "Любаб" кітабы емес екенін түсінеміз. 

Төменде ханафи мәзхабы фақиһтарының есімдерімен кесте ұсынылған, мәзхаб құрушыдан бастап соңғы ғасырдың ғалымдарына дейін. Ең танымал болған фақиһтар ғана келтірілген. Бұл тізімге лайықты болған, алайда басқа да салада атаққа ие болған кейбір ғалымдар жазылмаған. Егерде бұл шектеулерді қоймағанда онда бұл тізім ұзаққа созылар еді.


Аты-жөні
Кітаптары
Жылдар
Қала
Мемлекет
ЕКІНШІ ҒАСЫР (719–816 ж. б. з.)
1
Әбу Ханифа
Асар
80–150
Куфа
Название: Ирак
2
Әбу Юсуф
Амали, Харадж
113–182
Куфа, Бағдат
Название: Ирак
3
Мұхаммед Шәйбани
Асл, Жәми (сағир, кабир), Зиядат, Сияр кабир
132–189
Васит, Куфа, Бағдат, Ракка, Рей
Название: Ирак 
4
Зуфар

110–158
Куфа, Басра
Название: Ирак
ҮШІНШІ ҒАСЫР (816–913 ж. б. з.)
1
Хасан ибн Зияд Люлюи
Муджаррад
д. 204
Куфа
Название: Ирак
2
Әбу Сулейман Муса Жузаджани
Науадир
д. 200 к.
Бағдат
Название: Ирак
3
Муалля ибн Мансур Рази
Науадир
ж. 150–211
Бағдат
Название: Ирак
4
Әбу Хафс Кабир Бухари

150–217
Бұхара
5
Иса ибн Абан
Худжадж (сағир, кабир)
д. 221
Басра
Название: Ирак
6
Мұхаммад ибн Самаа Тамими
Адаб кади
130–233
Бағдад
Название: Ирак
7
Ахмад ибн Амр Хассаф
Ахкәм аукаф
ж. 185–261
Бағдат
Название: Ирак
8
Мұхаммед ибн Шуджа Салджи
Манасик
181–266
Бағдат
Название: Ирак
ТӨРТІНШІ ҒАСЫР (913–1010 ж. б. з.)
1
Тахауи
Шарх маани асар, Мухтасар
239–321
Таха
2
Матуриди
Таухид, Тауилят әһли сунна
д. 333
Самарқант
3
Мұхаммед Хаким Шахид
Кәфи (Мухтасар асл)
д. 334
Бұхара
4
Әбу Хасан Кархи
Мухтасар
260–340
Бағдат
Название: Ирак
5
Әбу Бакр Жассас Рази
Ахкәм Құран, Шарх «Мухтасар» Тахауи
305–370
Рей, Бағдат
 Название: 

Ирак
6
Әбу Жафар Хиндувани
Шарх «Жами сағир»
300–362
Балх
7
Әбу Ләйс Самарқанди
Науазил, Уюн масаил
д. 373
Самарқант
БЕСІНШІ ҒАСЫР (1010–1107 ж. б. з.)
1
Қудури
Мухтасар, Таджрид
362–428
Бағдат
Название: Ирак
2
Әбу Зейд Дабуси
Такуим адиллә
367–430
Бұхара
3
Әбу Аббас Ахмад Натифи
Жумал ахкәм, Уакиат
д. 446
Рей
4
Абдулазиз Халуани
Мабсут
д. 448
Бұхара
5
Әбу Хасан Әли Суғди
Нутаф фи фатауа
д. 461
Бұхара
6
Әбу Наср Ахмад Акта
Шарх «Мухтасар» Қудури
д. 474
Рамхормоз
7
Ахмад ибн Мансур Исбиджаби
Шарх «Жами сағир»
д. 480
Самарқант
8
Фахрул-ислам Әли Баздауи
Усул
ж. 400–482
Самарқант
9
Хувахар-Заде
Мабсут
д. 483
Бұхара
10
Сарахси
Мабсут, Шарх «Сиәр кабир»
ж. д. 490
Серахс, Узген
 
АЛТЫНШЫ ҒАСЫР (1107–1204 ж. б. з.)
1
Захируддин Кабир Марғинани

д. 506


2
Әли Исбиджаби
Шарх «Мухтасар» Тахауи
454–535
Самарқант
3
Садр Шахид
Уакиат, Шарх адаб қади
483–536
Бұхара
4
Наджмуддин Омар Насафи
Таләба таләба
461–537
Карши
5
Аләуддин Мұхаммед Самарқанди
Тухфат фукаха
д. 539
Бұхара
6
Замахшари
Руус масаил
467–538
Замахшар
7
Әбу Фатх Абдурашид Уалуалиджи
Фатауа
467 – к. 540
Қундуз
8
Ахмад ибн Мұса Кашши
Маджму науазил
ж. д. 550


9
Насыруддин Мұхаммад Самарканди
Фиқһ нафи, Мултакат
д. 556
Самарқант
10
Рукнуддин Қирмани
Жауахир фатауа
д. 565


11
Сиражуддин Әли Оши
Фатауа, Бад амали
д. 569 к.
Ош
12
Әбу Музаффар Асгад Қарабиси
Фурук
д. 570


13
Радиуддин Сарахси
Мухит ридауи
д. 571
Хәләб, Димашқ
14
Әбу Наср Ахмад Аттаби
Фатауа, Шарһ зиәдат
д. 586
Бұхара
15
Әбу Бакр ибн Масуд Касани
Бадаи санаи
д. 587
Касан, Хәләб
 
16
Хасан ибн Мансур Қодихан
Фатауа
д. 592
17
Бурхануддин Марғинани
Хидоя, Таджнис
д. 593
Риштан, Марғилан, Самарқант
18
Жамалуддин Ахмад Газнауи
Хауи кудси
д. 593
Хәләб
19
Хусамуддин Әли Рази
Хуләсат даләил фи танких масаил
д. 598
Хәләб, Димашқ
ЖЕТІНШІ ҒАСЫР (1204–1301 ж. б. з.)
1
Тахир ибн Ахмад Бухари
Хуләсат фатауа
д. 600 к.
Бұхара
2
Бурхануддин Махмуд Бұхари
Мухит Бурхани, Захира Бурхания
д. 616
Марғилан, Бұхара
3
Захируддин Мұхаммед Бұхари
Фатауа Захирия
д. 619
Бұхара
4
Мадждуддин Мұхаммед Осрушни
Фусул
д. 633
обл. Осрушана

5
Мұхаммед ибн Абдусаттар Қардари
Шарһ «Мунтахаб» Хусами
559–642
Бұхара
6
Абдурахим Марғинани
Фусул имади
д. 651 к.
Марғилан
7
Аляуддин Тарджумани
Ятимат дахр
д. 654
Өргенч
8
Наджмуддин Мухтар Захиди
Куня, ХаУи, Муджтаба
д. 658
Газмин
9
Зейнуддин Мухаммад Рази
Тухфат мулюк
610 – к. 666
Рей
10
Махмуд ибн Ахмад Махбуби
Уикая
д. 673


11
Жалалуддин Карлани
Кифая (шарһ «Хидоя»)
д. 676
Хорезм

12
Әбу Фадл Абдулла Маусили
Мухтар ли фатуа, Ихтияр
599–683
Мосул, Димашқ, Бағдат
Название: Ирак 
13
Музафаруддин Ахмад ибн Саати
Маджма Бахрейн
д. 694
Баалбек, Бағдат
 Название: 

Ирак
СЕГІЗІНШІ ҒАСЫР (1301–1398 ж. б. з.)
1
Омар ибн Мұхаммед Суннами
Нисаб ихтисаб, Фатауа диәиә
 7-ғасырдың басы

2
Дауд ибн Юсуф Хатыб
Фатауа гиясия
 8-ғасыр. 1-жарт.


3
Мұхаммед ибн Мұхаммед Қашғари
Мунят мусалли
д. 705
Қашғар
4
Хафизуддин Насафи
Манар, Канз дакаик, Кяфи
ж. 620–710
Карши
5
Әбу Аббас Ахмад Саруджи
Гая (шарһ «Хидоя»)
637–710


6
Хусамуддин Хусейн Сығнақи
Нихая, Кяфи (шарһ «Усул» Баздауи)
ж. д. 714
Сығнақ
7
Фахруддин Осман Зейляи
Табин хакаик
д. 743
Қаир
8
Убайдулла ибн Масуд Махбуби
Шарһ «Викая», Нукая
д. 745 немесе 747
Бұхара
9
Киуамуддин Мұхаммед Кәки
Мирадж дирая
д. 749
Қаир
10
Әмир Кәтиб Итқани
Ғаят баян, Шамил
685–758
Иқан
11
Ибрахим ибн Әли Тарасуси
Анфа уасаил (Фатауа тарасусия)
721–758
Димашқ
12
Жамалуддин Зейляи
Насб рая
д. 762
Каир
13
Абдулуаххаб ибн Ахмад ибн Уахбан
Манзумат
728–768
Димашқ
14
Тахир ибн Ислам Хорезми
Жауахир фиқһ
д. 771 к.
Хорезм

15
Сиражуддин Омар Газнауи Хинди
Зубдат ахкәм
ж. 704–773

16
Әлим ибн Әля Татархани
Фатауа татархания
д. 786
Дели
17
Акмалюддин Бабарти
Иная, Такрир
ж. 710–786
Қаир
18
Шамсуддин Мұхаммед Кунауи
Дурар Бихар, Шарһ «Маджма Бахрейн»
д. 788
Конья
ТОҒЫЗЫНШЫ ҒАСЫР (1398–1495 ж. б. з.)
1
Әбу Бакр ибн Әли Хаддад
Сирадж уаххадж, Жаухара наира
720–800
Забид
2
Абдулятиф ибн Маляк
Шарх манар
д. 801
Тире
3
Махмуд ибн Исраил ибн кади Самауна
Жами фусуләйн, Ләтаиф ишарат
д. 818 немесе 823
Самауна
4
Мұхаммед Баззази Қардари
Фатауа баззазия
д. 827


5
Сиражуддин Әбу Хафс Омар Қари Хидоя
Фатауа Қари Хидоя
ж. 750–829
Қаир
6
Әбу Хасан Әли Тарабулуси
Муин Хуккям
д. 844
Құдс
7
Әбу Бақа ибн Дия
Бахр амик, Тарих Мәккә
789–854
Мекке
8
Бадруддин Әйни
Биная, Рамз хакаик
762–855
Газиантеп, Қаир
 
9
Камалуддин ибн Хумам
Фатх Кадир, Зед факир
788–861
Александрия
10
Әбу Фида Қасим ибн Қутлубуға
Таших уа тарджих, Муньят әлмаи
802–879
Қаир
11
Шамсуддин ибн Әмир Хадж
Халәбат муджалли, Такрир уа тахбир
825–879
Хәләб
12
Мұхаммед ибн Фарамурз мулла Хусру
Ғурар ахкәм, Дурар хуккәм
д. 885
Стамбул
ОНЫНШЫ ҒАСЫР (1495–1592 ж. б. з.)
1
Сариуддин Абдулбарр ибн Шихна
Шарһ «Манзумат» Ибн Уахбан
851–921
Хәләб, Қаир
 
2
Ибрахим ибн Мұса Тарбулуси
Исаф ли ахкәм аукаф
853–922
Триполи
3
Ахмад ибн Сулейман (Ибн Кемал Паша)
Идах фи шарһ исләх
д. 940
Адрианополь
4
Ахмад ибн Юнус Шилби
Хашият табин хакаик
д. 947
Қаир
5
Шамсуддин Мухаммад Кухустани
Джами румуз, Джами мабани
ж. д. 950
Бұхара
6
Ибрахим ибн Мұхаммед Хәләби
Мултака абхур, Гунят мутамалли
д. 956
Хәләб
7
Зейнуддин ибн Ибрахим (Ибн Нуджейм)
Бахр раик, Ашбах уа назаир
д. 970
Қаир
8
Мұхаммед ибн Бир Әли Биркауи
Тарика Мухаммадия
929–981

9
Мұхаммед мауля Әбу Суғуд
Тафсир Әби Суғуд
898–982
Искилип
10
Синануддин Юсуф Амаси
Табьин махарим
893–986

11
Ахмад ибн Махмуд Қади-заде
Натаидж афкәр (такмиля «Фатһ Қадир»)
д. 988
Стамбул
12
Рахматулла Синди
Любаб манасик
ж. 933–993
Синд, Гуджарат
ОН БІРІНШІ ҒАСЫР (1592–1689 ж. б. з.)
1
Сиражуддин Омар ибн Ибрахим (Ибн Нуджейм)
Нахр фаик
д. 1005

2
Шихабуддин Тумурташи Газзи
Тануир абсар, Мусъифат мафатих
939 – ж. 1007
Газа
3
Мулла Әли Қари
Фатһ баб иная, Миркат мафатих
д. 1014
Герат, Мекке
 
4
Әбу Мұхаммед Бағдади
Маджма даманат
ж. д. 1030


5
Исмаил ибн Абдулғани Набулуси
Ахкәм (шарһ «Дурар хуккәм»)
1017–1062
Димашқ
6
Әбу Ихләс Шурунбулали
Нур идах, Гунья хашиә алә «Дурар»
994–1069
Қаир
7
Абдурахман Шейхи-Заде
Маджма анхур
д. 1078


8
Хайруддин ибн Ахмад Рамли
Фатауа хайрия
993–1081
Рамла
9
Абдулқадир ибн Юсуф Қадри Афенди
Уакиат муфтин
1014–1083
Стамбул
10
Низамуддин Бурханфури
Фатауа аламгирия 



11
Аляуддин Мұхаммед Хаскафи
Дурр мухтар, Дурр мунтака
1025–1088
Димашқ
12
Ахмад ибн Мухаммад Хамауи
Гамз уюн басаир
д. 1098
Қаир
13
Мұхаммед Анкарауи
Фатауа анкарауия
ж. 1028–1098
Анкара
14
Ибн Бири
Умдат зауи басаир
1023–1099
Медина, Мекке
ОН ҮШІНШІ ҒАСЫР (1689–1786 ж. б. з.)
1
Асгад ибн Әби Бакр Ускудари Медини
Фатауа асгадия
1050–1116
Медина
2
Абдулғани ибн Исмаил Наблуси
Нихаят мурад, Жаухар кәли
1050–1143
Димашқ
3
Әбу Суғуд Азхари
Фатхулла мугин
д. 1172


4
Әбу Сағид Мұхаммед Хадими
Барика махмудия
1113–1176
Хадим
5
Мұхаммед Хашим Татауи
Факихат бустан
1104–1174
Татта
6
Ибрахим ибн Мустафа Мазари Хәләби
Тухфат ахъяр
д. 1190
Хәләб
7
Мустафа ибн Мұхаммед Таи
Тауфик Рахман
1138–1192


ОН ТӨРТІНШІ ҒАСЫР (1786–1883 ж. б. з.)
1
Ахмад ибн Мұхаммед Тахтауи
Хашият Тахтауи алә «Дурр»
д. 1231
Қаир
2
Мұхаммед Әмин (Ибн Абидин)
Радд «Мухтар», Укуд дуррия
1198–1252
Димашқ
3
Мұхаммед Әбид Синди Медини
Тауали Ануар
1190–1257
Медина
4
Абдулғани Ғунейми Майдини
Любаб фи шарһ китаб
1222–1298
Димашқ
ОН ТӨРТІНШІ ҒАСЫР (1883–1980 ж. б. з.)
1
Абдулхай Лакнауи
Умдат риая, Сиая
1264–1304
Банда, Лакхнау
2
Марджани
Назурат хак
1233–1306
Қазан
3
Аляуддин Мұхаммед ибн Абидин
Хадия уа аләиә
1244–1306
Димашқ
4
Мұхаммед Аббаси Махди
Фатауа махдия
1243–1315
Александрия, Қаир
5
Мұхаммед Камил Тарабулси
Фатауа камилия
1244–1315
Триполи
6
Әмин Әли Хайдар Афенди
Дурар хуккям (шарһ «Маджалля»)
д. 1321
Ахиска, Стамбул
 
7
Рашид Ахмад Гангохи
Фатауа рашидия
1244–1323
Гангох, Деобанд
8
Абдулқадир Рафии
Такрир аля «Дурр Мухтар»
1248–1323
Триполи, Қаир
 
9
Мұхаммед Халид Атаси
Шарһ «Муджаллят ахкәм»
1253–1326
Хомс
10
Азизурахман Османи
Азиз фатауа
1275–1347
Деобанд
11
Халил ибн Абдулқадир Нахляви
Дурар мубаха
д. 1350
Димашқ
12
Мұхаммед Бахыт Мутыи
Фатауа
1271–1354
Мутыа, Қаир
13
Ахмад ибн Мұхаммед Зарқа
Шарһ «Кауаид фикхия»
1285–1357
Хәләб
14
Ашраф Әли Тануи
Имдад фатауа
1280–1362
Тана Баван
15
Кифаятулла Дехлеуи
Кифаят муфти
1292–1372
Шахджаханпур, Дели
16
Ахмад ибн Мұхаммед Қурди
Фатауа хәләбия
1297–1373
Хәләб
17
Зафар Ахмад Османи
Иляу сунан, Имдад ахкәм
1310–1394
Сахаранпур, Тана Баван, Хайдарабад (Синд)
 
18
Мұхаммед Шафи
Жауахир фиқһ, Имдад муфтин
1314–1396
Деобанд, Карачи
 
ОН БЕСІНШІ ҒАСЫР ( 1980 жылдан бастап)
1
Махмуд Хасан Гангохи
Фатауа махмудия
1325–1417
Гангох, Деобанд, Сахаранпур
2
Низамуддин Азами
Низам фатауа
1328–1420
Ондра, Деобанд
3
Абдурахим Ладжпори
Фатауа рахимия
1321–1422
Гуджарат
4
Рашид Ахмад Людиануи
Ахсан фатауа
1341–1422
Людиана, Деобанд, Карачи
 

Ескертпе. Қысқартылған «ж.», «д.» және «к.» ның мағынасы «жуық», «дүниеден өтті» және «кейін» дегенді білдіреді. «Қала» және «Мемлекет» бағаналарында ғұламалардың өмірінде маңызды орын алған мекендер келтірілген, алайда бұл деректер толыққанды дәлдікке және абсолютті анықтыққа ие емес. Қазіргі замандағы мемлекеттердің тулары шартты түрде келтірілген: сол уақытта бұл мемлекеттердің болмағаны анық.

Бұл тізімді құрастыруға көмек көрсеткендердің барлығына шексіз алғыс, әсіресе Муфти Хусейн Қадодия мен Муфти Замилурахманға (оларды Алла сақтасын).

 Дереккөз: Мунтасир Заман (AhadithNotes) және Askimam.ru толықтыруымен 
 Аударған: Darulahnaf.com

Комментариев нет