Пәтуәлар

Хадис ғалымдарының хронологиясы


Хадис ғылымында сол сала мамандарының туып және дүниеден қайтқан жылдарына үлкен мән беріледі. Әли бин Медини айтқандай:

Хадистің мән мағынасын түсіну бұл білімнің жартысы. Екінші жартысы - бұл сол хадисті жеткізгендер жайында түсінікке ие болу. 

Осы сөздерді бір топ яһудилер Пайғамбар, оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын, Хайбар тұрғындарын жизя салығын төлеуден босатқаны жайында құжат ұсынған оқиға аясында мысал келтірейік. Мемлекет басшысы құжатты алып оны Хатыб әл-Бағдадиге тексеруге береді. Ол сол құжатпен танысып оның жалған екенін айтты. Бұндай шешімнің себебі жайында сұралғанда ол былай деді:

- Бұл жерде Муғауия, оған Алла разы болсын, куәлігі келтірілген. Алайда ол Исламды Мекке фатх қылынғаннан кейін қабылдаған, ал Хайбар бұған дейін һижри жетінші жылы алынған. Сондай-ақ бұл құжатта Сағид бин Муаздың, оған Алла разы болсын, куәлігі келтірілген, бірақ ол Хайбарға дейін екі жыл бұран курейзилермен болған шайқаста шахид болған.

Төменде мухаддистердің (һижри жыл санауы бойынша) дүниеге келген және дүниеден өткен жылдары жинақталып келтірілген.

Аты-жөні
Кітаптары
Жылдар
Қала
Мемлекет
ЕКІНШІ ҒАСЫР (719–816 ж. б. з.)
1
Шааби
Таляк
ж. 19–103
Куфа
Название: Ирак
2
Ибн Сирин

33–110
Басра
Название: Ирак
3
Ибн Шихаб Зухри
Магази
ж. 50–124
Медина
4
Ибн Джурейдж
Муснад
80–150
Мекке
5
Мамар ибн Рашид
Жәми
95–153
Басра и др.
Название: Ирак 
6
Шуғба

82–160
Басра
Название: Ирак
7
Суфян Саури
Жәми
97–161
Куфа, Басра
Название: Ирак
8
Малик ибн Анас
Муватта
93–179
Медина
9
Абдулла ибн Мубарак
Зухд
118–181
Мерв, Хамадан
 
10
Ваки ибн Джаррах
Зухд
129–197
Куфа
Название: Ирак
11
Суфян ибн Уяйна
Жәми
107–198
Куфа, Мекке
Название: Ирак 
12
Яхья Каттан

120–198
Басра
Название: Ирак
13
Абдурахман ибн Махди

135–198
Басра
Название: Ирак
ҮШІНШІ ҒАСЫР (816–913 ж. б. з.)
1
Таялиси
Муснад
133–204
Басра
Название: Ирак
2
Абдураззак
Мусаннаф
126–211
Сана
3
Абдулла ибн Зубейр Хумейди
Муснад
д. 219
Мекке
4
Әбу Убайд Қасим
Амуал, Ғариб мусаннаф
157–224
Герат, Бағдат, Тартус
 Название: Ирак
 
5
Ибн Саад
Табакат кубра
168–230
Басра, Бағдат
Название: Ирак
6
Яхья ибн Маин
Тарих уа илял
158–233
Бағдат
Название: Ирак
7
Әли ибн Медини
Илял, Асма уа куна
161–234
Басра
Название: Ирак
8
Ибн Әби Шейба
Мусаннаф
159–235
Куфа
Название: Ирак
9
Исхак ибн Рахауайх
Муснад
161–238
Мерв, Нишапур
 
10
Ахмад ибн Ханбал
Муснад, Зухд
164–241
Бағдат
Название: Ирак
11
Дарими
Сунан
181–255
Самарқант
12
Бухари
Сахих
194–256
Бұхара
13
Зухли
Зухрият
172–258
Нишапур
14
Муслим
Сахих, Тамьиз
204–261
Нишапур
15
Әбу Зура Рази
Асмау дуафа
200–264
Рей
16
Ибн Маджа
Сунан
209–273
Казуин
17
Әбу Дауд
Сунан, Марасил
202–275
обл. Систан, Басра
 Название: Ирак
18
Баки ибн Махляд Андалуси
Муснад
201–276
Қордова
19
Әбу Хатим Рази
Табакат табиин
195–277
Рей
20
Тирмизи
Сунан, Шамаил
209–279
Термез
21
Баззар
Муснад
210–292
Басра
Название: Ирак
ТӨРТІНШІ ҒАСЫР (913–1010 ж. б. з.)
1
Насаи
Муджтаба, Сунан
215–303
Наса ж. б.
 
2
Әбу Яля Маусили
Муснад
210–307
Мосул
Название: Ирак
3
Дуләби
Куна уа асма
224–310
Дуләб
4
Ибн Жарир Табари
Тахзиб асар уа сунан
224–310
Амоль, Бағдат
 Название: Ирак
5
Ибн Хузейма
Сахих
223–311
Нишапур
6
Әбу Ауана Исфараини
Мустахрадж
к. 230–316
Әсферайен
7
Тахауи
Шарх маани асар
239–321
Таха
8
Әбу Жафар Укайли
Дуафа
д. 322
Мекке
9
Ибн Әби Хатим
Жарх уа тағдил, Илял хадис
240–327
Рей
10
Ибн Сакән
Сахих
294–353
Бағдат және б.
Название: Ирак 
11
Ибн Хиббан
Сахих, Сикат
270–354
Буст
12
Табарани
Муджам
260–360
Тверия, Исфахан
 
13
Аджурри
Шариат фи сунна
280–360
Аджурр, Бағдат, Мекке
Название: Ирак 
14
Рамахурмузи
Мухаддис фасил
ж. 265–360
Рамхормоз
15
Ибн Әди
Камил фи марифат дуафа
277–365
Ғорған
16
Әбу Шейх ибн Хаян
Азама, Сунна
274–369
Исфахан
17
Әбу Бакр Исмаили
Мустахрадж аля «Сахих» Бухари
277–371
Ғорған
18
Әбу Ахмад Хаким Кабир
Иләл, Асма уа куна
285–378
Нишапур
19
Ибн Шахин
Таргиб фи фадаил амал
297–385
Бағдат
Название: Ирак
20
Даракутни
Сунан, Иләл
305–385
Бағдат
Название: Ирак
21
Ибн Манда
Тасмият машаих
310–395
Исфахан
БЕСІНШІ ҒАСЫР (1010–1107 ж. б. з.)
1
Әбу Масуд Димашқи
Атраф сахихайн, Аджуиба
д. 401
Димашқ
2
Хаким
Мустадрак
321–405
Нишапур
3
Әбу Бакр Баркани
Суаләт
336–425
Хорезм, Бағдат
 Название: Ирак
4
Әбу Нуайм
Хильят аулия, Даләил нубувва
336–430
Исфахан
5
Ибн Хазм
Мухалля, Маратиб иджма
384–456
Қордова
6
Байхақи
Сунан кубра, Шуаб иман
384–458
Байхақ
7
Ибн Абдилбарр
Тамхид, Истизкар
368–463
Шатиуа
8
Хатыб Бағдади
Тарих Бағдад, Кифая
392–463
Бағдат
Название: Ирак
9
Әбу Уалид Баджи
Истифа, Ихкам фусул
403–474
Бежа
10
Ибн Макуля
Икмал фи раф иртияб
421–ж.475
Ұқбара
Название: Ирак
11
Әбу Абдулла Хумейди
Жәмғ байна сахихайн
420–488
Мальорка, Бағдат
 Название: Ирак
АЛТЫНШЫ ҒАСЫР (1107–1204 ж. б. з.)
1
Әбу Фадл Мақдиси
Шурут аимма ситта
448–507
Құдс
2
Әбу Шуджа Дайләми
Фирдаус ахбар би масур хитоб
554–509
Хамадан
3
Бағауи
Шарх сунна, Масабих сунна
ж. 436–516
Бағшур
4
Әбу Бакр ибн Араби
Аридат ахуази, Ахкәм Құран
468–543
Севилья
5
Йиәд
Илма, Икмал муғлим
476–544
Сеута
6
Әбу Мансур Дайләми
Муснад фирдаус
483–558
Хамадан
7
Самғани
Ансаб
506–562
Мерв
8
Ибн Асакир
Тарих Димашқ
499–571
Димашқ
9
Әбу Тахир Силәфи
Муджам машьяха Исбахан
472–576
Исфахан, Александрия
 
10
Абдулхақ Ишбили
Жәмғ байна сахихайн
510–581
Беджая
11
Хазими
Итибар фи насих уа мансух
548–584
Хамадан
12
Әбу Фарадж ибн Жәузи
Мавдуат, Илял мутанахия
510–597
Бағдат
Название: Ирак
ЖЕТІНШІ ҒАСЫР (1204–1301 ж. б. з.)
1
Абдулғани Мақдиси
Камал фи асма риджал
541–600
Құдс
2
Маджуддин ибн Асир
Жәми усул, Нихая
544–606
Джизре, Мосул
 Название: Ирак
3
Әбу Хасан ибн Каттан
Баян уахам уа ильхам
562–628
Қордова, Фес
 
4
Әбу Бакр ибн Нукта
Такйид, Зайл икмал
579–629
Бағдат
Название: Ирак
5
Иззуддин ибн Асир
Усд ғоба, Камил фи тарих
555–630
Джизре
6
Зияуддин Мақдиси
Мухтара, Фадаил амал
569–643
Димашқ
7
Ибн Салях
Улум хадис
577–643
Мосул Димашқ
Название: Ирак 
8
Әбу Аббас Қуртуби
Муфхим
578–656
Қордова
9
Мунзири
Таргиб уа тархиб
581–656
Қаир
10
Әбу Шамах Мақдиси
Хутбат китаб муаммал
599–665
Димашқ
11
Науауи
Рияд салихин, Азкар
631–676
Науа
12
Насыруддин ибн Мунаир
Мутауари алә тараджим Бухари
620–683
Александрия
13
Зейнуддин ибн Мунаир
Шарх жәми «Сахих» лил Бухари
629–695
Александрия
СЕГІЗІНШІ ҒАСЫР (1301–1398 ж. б. з.)
1
Ибн Дақиқ Ид
Шарх илмам, Ихкәм ахкәм
625–702
Кус
2
Бадруддин ибн Жамаа
Манхал рауи
639–733
Хама
3
Ибн Саид Нас
Нафх шази, Уюн асар
671–734
Қаир
4
Әбу Хаджадж Миззи
Тухфат ашра, Тахзиб камал
654–742
Хәләб, Димашқ
5
Тиби
Кәшиф ан хакаик сунан
д. 743
Тебриз
6
Мұхаммед ибн Абдилхади
Танких тахкик, Фадаил Шам
705–744
Димашқ
7
Захаби
Мизан итидал, Тазкират хуффаз
673–748
Димашқ
8
Ибн Туркумани
Жәухар Наки, Бахджат ариб
683–750
Қаир
9
Такиуддин Субки
Шифа сикам, Сайф сакил
683–756
Субк, Димашқ
 
10
Аляи
Жами тахсил
694–761
Димашқ, Құдс
 
11
Жамалуддин Зейляи
Насб рая, Исаф
ж. 720–762
Қаир
12
Әбу Абдулла Муғләтай
Икмал тахзиб камал
689–762
Қаир
13
Софади
Уафи би уафаят
696–764
Сафед, Димашқ
 
14
Таджуддин Субки
Табакат шафия кубра
727–771
Қаир, Димашқ
 
15
Ибн Касир
Жами масанид уа сунан
700–774
Мидждал, Димашқ
16
Заркаши
Нукат алә китаб Ибн Салях
745–794
Қаир
17
Ибн Рәжәб
Жәми улум уа хикам
736–795
Бағдат, Димашқ
Название: Ирак 
ТОҒЫЗЫНШЫ ҒАСЫР (1398–1495 ж. б. з.)
1
Сиражуддин ибн Муляккин
Бадр мунир
723–804
Қаир
2
Сиражуддин Булкини
Махасим истилях
724–805
әл-Махалла-әл-Кубра
3
Зейнуддин Ирақи
Табсира уа тазкира
725–806
Қаир
4
Нуруддин Хайсами
Мәжма зауаид
735–807
Қаир
5
Әбу Зура ибн Ирақи
Тарх тасриб
762–826
Қаир
6
Убби
Икмал икмал муалим
д. 827
Тунис
7
Шихабуддин Бусири
Итхаф хияра махара
762–840
Әбусир
8
Мұхаммед ибн Уәзир Йамани
Ауасим уа кауасим
775–840
Сана
9
Ибрахим Сибт ибн Аджами
Табин, Балл химьян
753–841
Хәләб
10
Мұхаммед ибн Насыруддин Димашқи
Жәми асар, Итхаф салик
777–842
Димашқ
11
Ибн Хаджар Аскаляни
Фатх Бари, Нузхат назар
773–852
Қаир
12
Бадруддин Әйни
Умдат кари, Нухаб афкар
762–855
Ғазиантеп, Қаир
 
13
Әбу Фадл ибн Фахд
Ләхз әлхаз, Нихаят такриб
787–871
Асфун, Мекке
 
14
Такиуддин Шумунни
Әли рутба
801–872
Александрия, Қаир
15
Қасим ибн Қутлюбуға
Мунят әлмаи, Тадж тараджим
802–879
Қаир
16
Әбу Хасан Бикаи
Нукат уафия
809–885
обл. Бекаа
ОНЫНШЫ ҒАСЫР (1495–1592 ж. б. з.)
1
Шамсуддин Сахауи
Фатх Муғис, Дау ләми
831–902
Қаир
2
Суюти
Тадриб рауи, Бахр алләзи захар
849–911
Асют, Қаир
3
Касталләни
Иршад сари, Мауахиб ләдуния
851–923
Қаир
4
Әбу Яхья Закария Ансари
Фатх Баки, Фатх Алләм
ж. 823–926
Сунайка
5
Шамсуддин Мұхаммед Салихи
Субух худа уа рашад
д. 942
Димашқ
6
Мұхаммед ибн Тулун Димашқи
Захаир каср
880–953
Димашқ
7
Нуруддин ибн Аррак Кинани
Танзих шариат марфуа
907–963
Димашқ, Медина
 
8
Ибн Ханбали
Фар асис, Кафу асар
908–971
Хәләб
9
Ибн Хажар Хайтами
Фатауа хадисия
909–973
Әбу Хайтам
10
Аляуддин Әли Муттаки Хинди
Канз уммал
888–975
Бурханпур
11
Мұхаммед Фаттани
Маджма бихар ануар
913–986
Ғуджарат
12
Қутбуддин Нахрауали
Жәмғ байна кутуб ситта
917–990
Ғуджурат, Мекке
 
ОН БІРІНШІ ҒАСЫР (1592–1689 ж. б. з.)
1
Мулла Әли Қари
Миркат мафатих, Масну
ж. 930–1014
Герат, Мекке
 
2
Абдурауф Мунауи
Файд Кадир, Итхафат сания
952–1031
Қаир
3
Бурхануддин Ләкани
Када уатар, Бахджат махафил
ж. 970–1041
Ләкана
4
Абдулхақ Дехлеуи
Мукаддима фи мусталя хадис
959–1052
Дели
5
Омар Байкуни
Манзума байкуния
д. 1080
Димашқ
ОН ЕКІНШІ ҒАСЫР (1689–1786 ж. б. з.)
1
Ибрахим ибн Хасан Курани
Амам ли икоз химам
10251101
Шахран, Медина
Название: Ирак 
2
Зуркани
Тальхисмакасидхасана
1055–1122
Қаир
3
Абдулла ибн Салим Басри
Дия сари, Имдад фи улув иснад
1049–1134
Мекке
4
Әбу Хасан Синди
Хауаши алә усул ситта
д. 1139
обл. Синд, Медина
 
5
Әбу Фида Аджлуни
Кәшф хафа уа музил илтибас
1087–1162
Аджлун, Димашқ
 
6
Абдулла Амаси
Наджа кари, Инаят Мунъим
1085–1167
Амасья
7
Мұхаммад Хашим Татауи
Факихат бустан, Итхаф акабир
1104–1174
обл. Татта
8
Ибн Химмат Димашқи
Танкит уа ифада
1091–1175
Димашқ
9
Мұхаммед Сағид Сунбул
Ауаил сунбулия
ж. 1100–1175
Мекке
10
Шах Уалиулла Дехлеуи
Худжатулла балига, Изалят хафа
1110–1176
Дели
11
Иззуддин Әмир Санани
Тавдих афкяр, Самарат назар
1099–1182
Сана
ОН ҮШІНШІ ҒАСЫР (1786–1883 ж. б. з.)
1
Муртаза Забиди
Итхаф садат муттакин
1145–1205
Белграм, Забид
 
2
Абдульазиз Фарихари
Кявсар наби, Нибрас
1209–1239
обл. Пенджаб
3
Абдульазиз Дехлеви
Уджаля нафиа
1159–1239
Дели
4
Мухаммад Шаукани
Найль автар, Бадр тали
1173–1250
Сана
5
Мухаммад Абид Синди
Мавахиб лятифа
1190–1257
обл. Синд, Забид, Медина
 
6
Ахмад Әли Сахаранфури
Таликат алә «Сахих» Бухари
д. 1297
обл. Сахаранфур
ОН ТӨРТІНШІ ҒАСЫР (1883–1980 ж. б. з.)
1
Абдулхай Лакнауи
Раф уа такмиль
1264–1304
Банда, Лакхнау
2
Мұхаммед Санбхали
Тансик низам
1263–1305
Самбхал
3
Захир Ахсан Нимауи
Асар сунан
1278–1322
Лакхнау ж. б.
4
Тахир ибн Салих Жазаири
Тавджих назар
1268–1338
Димашқ, Қаир
 
5
Мұхаммед ибн Жаффар Каттани
Рисаля мустатрафа
1274–1345
Фес
6
Халиль Ахмад Сахаранфури
Базл маджхуд
1269–1346
обл. Сахаранфур
7
Анвар Шах Кашмири
Файд Бари, Арф шази
1292–1352
обл. Кашмир, Деобанд
8
Абдурахман Мубаракфури
Тухфат ахуази, Тахкик калям
1283–1353
Мубаракпур
9
Абдульазиз Пунджаби
Бугъят әлмаи
1303–1359
Деобанд
10
Шаббир Ахмад Усмани
Фатх Мульхим, Фауаид тафсирия
1305–1369
Биджнор, Дабхел
11
Мұхаммад Захид Каусари
Нукат тарифа, Таниб хатиб
1296–1371
Дюздже, Қаир
 
12
Ахмад Мұхаммед Шакир
Умдат тафсир, Абхас фи ахкәм
1309–1377
Қаир
13
Ахмад ибн Сиддиқ Ғумари
Фатх Уаххаб, Мудауи
1320–1380
Кабилә бани Сағид
14
Абдулхай Каттани
Фихрис фахарис, Рахма мурсаля
1302–1382
Фес
15
Бадр-аләм Миратхи
Бадр сари, Тарджуман сунна
1316–1385
Сахаранпур, Деобанд, Дабхел
16
Абдурахман Муаллими
Анвар кәшифа, Танкил
1313–1386
Утма
17
Зафар Ахмад Усмани
Иляу сунан, Имдад ахкям
1310–1394
Сахаранпур, Тана Бауан, Хайдарабад (Синд)
 
18
Идрис Кандехлеуи
Талик сабих, Минхат мугис
1317–1394
Бхопал, Деобанд, Лахор
 
19
Махди Хасан Жилани
Сайф муджалля, Каляид азхар
1300–1396
Шахджаханпур
20
Юсуф Баннури
Маариф сунан, Нафхат анбар
1326–1397
Махабатабад, Карачи
 
ОН БЕСІНШІ ҒАСЫР (1980 жылдан бастап)
1
Закария Кандехлеуи
Ауджаз масалик, Абуаб уа тараджим
1315–1402
Кандехла, Сахаранпур
2
Йасин Фадани
Ташниф асма, Нихаят матляб
1335–1410
Мекке
3
Хабибурахман Азами
Нусрат хадис, Тахкик ахль хадис
1319–1412
Мау
4
Абдулфаттах Әбу Ғудда
Сафахат мин сабр уляма, Кымат заман
1336–1417
Хәләб
5
Ахмад Радо Биджнори
Ануар Бари
1324–1418
Биджнор
6
Абдурашид Нумани
Имам Ибн Маджа ва китабуху «Сунан»
1333–1420
Карачи
7
Абдулла Сиражуддин
Шарх «Манзума байкуния»
1342–1422
Хәләб

Ескертпе. Қысқартылған «ж.», «д.» және «к.» ның мағынасы «жуық», «дүниеден өтті» және «кейін» дегенді білдіреді. «Қала» және «Мемлекет» бағаналарында ғұламалардың өмірінде маңызды орын алған мекендер келтірілген, алайда бұл деректер толыққанды дәлдікке және абсолютті анықтыққа ие емес. Қазіргі замандағы мемлекеттердің тулары шартты түрде келтірілген: сол уақытта бұл мемлекеттердің болмағаны анық. 

Дереккөз: Мунтасир Заман (AhadithNotes) және Askimam.ru толықтыруымен 
Аударған: Darulahnaf.com



Комментариев нет